Điều khiến ta không nhìn thấy rõ thực tại không phải là những gì đang diễn ra, mà là những suy diễn ta đã vội đặt lên nó!

Thử hình dung một buổi tối, khi trở về nhà sau một ngày dài, bạn thấy người thân vẫn chưa làm xong việc mà hai người đã thống nhất từ trước. Một ý nghĩ có thể lập tức xuất hiện: “Sao lúc nào cũng v.ô tâm như vậy!”. Chỉ từ một sự việc, tâm trí đã nhanh chóng đưa ra kết luận về con người của người kia. Và khi tin vào kết luận ấy, chúng ta có thể bắt đầu cuộc trò chuyện bằng sự trách móc, ngay cả khi chưa thật sự hiểu điều gì đã xảy ra.

Nhưng nếu có một khoảnh khắc dừng lại và quan sát, ta có thể thấy rõ hơn: công việc chưa được hoàn thành là một sự thật, cảm giác khó chịu đang có mặt cũng là một sự thật. Còn nhận định rằng người kia “v.ô tâm” có thể chỉ là cách tâm trí đang diễn giải sự việc, dựa trên những mong đợi, kinh nghiệm và cảm xúc của chính mình.

Không phán xét không có nghĩa là phủ nhận sự việc, bỏ qua cảm xúc hay xem mọi hành động đều như nhau. Đó là khả năng nhận biết những gì đang diễn ra mà không vội vàng áp đặt kết luận, không để những đánh giá quen thuộc che khuất những điều ta chưa nhìn thấy.

Ta vẫn có thể nói về việc chưa được hoàn thành, chia sẻ cảm giác của mình và cùng người kia tìm một cách phù hợp hơn. Chỉ là trước khi kết luận, ta kiên nhẫn để lắng nghe và tìm hiểu: “Có điều gì đã xảy ra khiến việc này chưa được làm xong không?”

Trong thực hành Tỉnh thức, thái độ không phán xét có thể bắt đầu từ những khoảnh khắc như thế: nhận ra một kết luận đang xuất hiện trong tâm trí, nhưng chưa vội xem đó là toàn bộ sự thật. Khi ấy, ta có thêm cơ hội nhìn rõ điều đang diễn ra và lựa chọn cách đáp lại phù hợp.